Οξικό οξύ 99%, glacial 500ml


9,60 11,90 με ΦΠΑ

Qty:
Compare

Οξικό οξύ 99%, glacial 500ml

Το αιθανικό οξύ ή οξικό οξύ[1] (αγγλικά ethanoic acid ή acetic acidΕ260) είναι οργανική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακαυδρογόνο και οξυγόνο, με μοριακό τύπο C2H4O2, αν και συνηθέστερα παριστάνεται με τους ημισυντακτικούς τύπους CH3COOHκαι CH3CO2H, ή και συντομογραφικά MeCOOH ή AcOH[2]. Πιο συγκεκριμένα, το αιθανικό οξύ είναι το καρβοξυλικό οξύ που δίνει στο ξύδι τη γνωστή (ξινή) γεύση και οσμή. Το χημικά καθαρό αιθανικό οξύ, στις «κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος», δηλαδή σε θερμοκρασία 25 °C και υπό πίεση 1 atm, είναι άχρωμο υγρό. Το χημικά καθαρό αιθανικό οξύ πολλές φορές αποκαλείται «παγόμορφο» (glacial). Το ξύδι αποτελείται από αιθανικό οξύ σε περιεκτικότητα που κυμαίνεται περίπου από 4% – 8% σε αιθανικό οξύ κατ’ όγκο, οπότε το αιθανικό οξύ είναι το δεύτερο κυριότερο συστατικό του ξυδιού, μετά από το νερό. Το αιθανικό οξύ έχει χαρακτηριστική όξινη γεύση και αποπνικτική οσμή. Εκτός από την παραγωγή του οικειακού ξυδιού, το αιθανικό οξύ είναι πρόδρομη ένωση για το οξικό πολυβινυλεστέρα και για την οξική κυτταρίνη. Παρ’ όλο που ταξινομείται σαν μετρίως ασθενές οξύ(pKa > 4), το πυκνό αιθανικό οξύ είναι διαβρωτικό και προκαλεί επώδυνα (χημικά) εγκαύματα στο δέρμα.

Το αιθανικό οξύ είναι ένα από τα απλούστερα καρβοξυλικά οξέα. Είναι σημαντικό χημικό αντιδραστήριο και σημαντικό βιομηχανικό χημικό, που χρησιμοποιείται κυρίως για την παραγωγή της οξικής κυτταρίνης, για φωτογραφικά φιλμ, και για την παραγωγή οξικού πολυβινυλεστέρα, για ξυλόκολλα, αλλά και συνθετικές ίνες και συνθετικά υφάσματα. Στα νοικοκυριά, διαλύματα αιθανικού οξέος συχνά χρησιμοποιούνται ως αφαιρετικά αλάτων. Στη βιομηχανία τροφίμων, το αιθανικό οξύ χρησιμοποιείται ως πρόσθετο με τον κωδικό E260, ως ρυθμιστής οξύτητας και ως καρύκευμα. Η χρήση του ως πρόσθετο τροφίμων, έχει εγκριθεί από πολλές χώρες, που περιλαμβάνουν τον Καναδά[3], την Ευρωπαϊκή Ένωση[4], τις ΗΠΑ[5], την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία[6].

Στη βιοχημεία, η ακετυλομάδα, που παράγεται από το αιθανικό οξύ, είναι θεμελιώδης για όλες τις (γνωστές) μορφές ζωής. Όταν συνδέεται με το συνένζυμο Α, είναι κεντρικό σημείο για το μεταβολισμό υδατανθράκων και λιπών.

Η ετήσια παγκόσμια ζήτηση σε αιθανικό οξύ είναι γύρω στους 6,5 εκατομμύρια τόνους, από τους οποίους 1,5 εκατομμύρια τόνοι προέρχονται από ανακύκλωση. Η υπόλοιπη ζήτηση καλύπτεται κυρίως από υλικά με πετροχημική προέλευση[7]. Ως χημικό αντιδραστήριο, οι βιολογικές πηγές αιθανικού οξέος έχουν ενδιαφέρον, αλλά γενικά είναι μη ανταγωνιστικές (οικονομικά). Το ξύδι είναι διάλυμα αιθανικού οξέος που παράγεται συχνά από τη ζύμωση και της επακόλουθη οξείδωση της αιθανόλης.

Το αιθανικό οξύ, με βάση το χημικό τύπο του, C2H4O2, ανήκει στους «τυπικούς» υδατάνθρακες, γιατί περιέχει υδρογόνο και οξυγόνο στην αναλογία 2:1, που ισχύει για το νερό, αλλά δεν είναι σάκχαρο.

Ονοματολογία και συμβολισμοι

Το εμπειρικό όνομα «οξικό οξύ» χρησιμοποιείται πιο συχνά και είναι παραδεκτό και από την IUPAC. Το συστηματικό όνομα «αιθανικό οξύ» είναι η τυπική ονομασία της ένωσης κατά IUPAC, και παράγεται σύμφωνα με την ονοματολογία υποκατάστασης[8]. Η χρησιμοποιούμενη αγγλόφωνη εμπειρική ονομασία acetic acid προέρχεται από τη λατινική λέξη acetum, που είναι η λατινική λέξη για το ξύδι, και είναι συγγενική επίσης και με την (αγγλική) λέξη acid. Το ελληνόφωνο εμπειρικό όνομα «οξικό οξύ» προέρχεται, ομοίως, από την αρχαία ελληνική λέξη «ὄξος», που επίσης σημαίνει ξύδι στο νεοελληνικά και επίσης είναι συγγενική με την αντίστοιχη λέξη «ὀξύ».

Ο όρος «παγόμορφο οξικό οξύ» είναι το εμπειρικό όνομα για το άνυδρο οξικό οξύ. Ομοίως, η γερμανόφωνη ονομασία Eisessig, που κυριολεκτικά στα ελληνικά σημαίνει «παγωμένο ξύδι», προέρχεται από τους παγόμορφους κρυστάλλους που σχηματίζει το αιθανικό οξύ σε θερμοκρασία 16,6 °C, λίγο μικρότερη από τη θερμοκρασία δωματίου (20 °C). Η παρουσία ύδατος σε συγκέντρωση 1‰ μειώνει την (κανονική) θερμοκρασία τήξης του αιθανικού οξέος κατά 0,2 °C[9].

Μια συνηθισμένη συντομογραφία για το αιθανικό οξύ είναι AcOH, όπου το Ac αναφέρεται στην ακετυλομάδα (CH3CO), ενώ το αιθανικό ανιόν (CH3COO) παριστάνεται συντομογραφικά ως AcO. Σε αυτές τις συντομογραφίες το Ac δεν πρέπει να συγχέεται με το χημικό στοιχείο ακτίνιο[10]. Για την καλύτερη απόδοση της δομή του, το αιθανικό οξύ συχνά παριστάνεται με τους ημισυντακτικούς τύπους CH3C(O)OHCH3C(=O)OHCH3COOH ή και CH3CO2H. Σε οξεοβασικές αντιδράσεις χρησιμοποιήθηκε επίσης μερικές φορές ο συντομογραφικός συμβολισμός για το αιθανικό οξύ HAc[11], που μεταβάλλεται σε Ac, για το αιθανικό ανιόν. Το αιθανικό ανιόν είναι το ανιόν που προκύπτει όταν το αιθανικό οξύ χάσει ένα πρωτόνιο. Ο όρος «αιθανικός» μπορεί επίσης να αναφέρεται σε άλατα ή εστέρες του αιθανικού οξέος[12].

Ιστορία

Το ξύδι ήταν γνωστό από νωρίς στον πολιτισμένο κόσμο, ως φυσικό προϊόν της έκθεσης στον ατμοσφαιρικό αέρα μπύρας ή κρασιού, εφόσον τα βακτήρια που μεταβολίζουν αιθανόλη σε αιθανικό οξύ βρίσκονται σ’ όλον τον κόσμο.

Η χρήση του αιθανικού οξέος στην αλχημεία επεκτάθηκε κατά τον 3ο π.Χ. αιώνας, όταν ο Έλληνας φιλόσοφος Θεόφραστοςπεριέγραψε πώς το ξύδι επιδρά πάνω στα μέταλλα δημιουργώντας έτσι χρήσιμες (ιδιαίτερα στην τέχνη) χρωστικές, που περιλάμβαναν το «λευκό μόλυβδο»[13] και τον «πράσινο χαλκό»[14].

Οι Ρωμαίοι έβραζαν ξινισμένο κρασί σε μολύβδινα (Pb) δοχεία για να παρασκευάσουν ένα πολύ γλυκό σιρόπι που ονομάζονταν «sapa». Η «sapa» ήταν πλούσια σε οξικό μόλυβδο, μια πολύ γλυκιά στη γεύση ουσία, που την απομόνωναν, την αποκαλούσαν «ζάχαρη του Κρόνου» και τη χρησιμοποιούσαν ως γλυκαντικό και ως φάρμακο, αλλά οδηγούσε σε μολυβδίαση[15] τη ρωμαϊκή αριστοκρατία (κυρίως) που την κατανάλωνε[16].

Δομή

Φιάλη 2,5 lt αιθανικού οξέος σε χημικό εργαστήριο

Στερεό αιθανικό οξύ

Κρύσταλλοι στερεού αιθανικού οξέος

Είναι το δεύτερο απλούστερο καρβονικό οξύ, μετά το μεθανικό οξύ.

Δεσμοί[17]
Δεσμός τύπος δεσμού ηλεκτρονική δομή Μήκος δεσμού Ιονισμός
C#2-H σ 2sp³-1s 109 pm 3% C H+
C#2-C#1 σ 2sp³-2sp² 151 pm
C=O σ 2sp²-2sp² 132 pm 19% C+ O
π 2p-2p
C-O σ 2sp²-2sp³ 147 pm 19% C+ O
O-H σ 2sp³-1s 96 pm 32% O H+
Γωνίες
HCH 109°28′
HCC 109°28′
CCO 120°
COO 120°
OCO 120°
COH 104,45°
Στατιστικό ηλεκτρικό φορτίο[18]
O (OH) -0,51
O (=O) -0,38
C#2 -0,09
H (HC) +0,03
H (OH) +0,32
C#1 +0,57
Αιθανικό οξύ
Acetic-acid-2D-skeletal.svg
Acetic-acid-2D-flat.png
Acetic-acid-CRC-GED-3D-balls-B.png
Acetic-acid-CRC-GED-3D-vdW-B.png
Acetic acid.jpg
Γενικά
Όνομα IUPAC Αιθανικό οξύ
Άλλες ονομασίες Οξικό οξύ
Χημικά αναγνωριστικά
Χημικός τύπος C2H4O2
Μοριακή μάζα 60,05 amu
Σύντομος
συντακτικός τύπος
CH3COOH
Συντομογραφίες MeCOOH
AcOH
Αριθμός CAS 64-19-7
SMILES CC(=O)O
Αριθμός EINECS 200-580-7
Κωδικός προσθέτου
τροφίμων
Ε260
Δομή
Διπολική ροπή 1,74 D
Ισομέρεια
Ισομερή θέσης 9
Φυσικές ιδιότητες
Σημείο τήξης 16,5 °C
Σημείο βρασμού 118,1 °C
Πυκνότητα 1.049 kg/m3 (20 °C)
Διαλυτότητα
στο νερό
Πλήρως αναμείξιμο
Ιξώδες 1,22 mPa·s
Εμφάνιση άχρωμο καυστικό υγρό
Χημικές ιδιότητες
pKa 4,8
Ελάχιστη θερμοκρασία
ανάφλεξης
43 °C
Επικινδυνότητα
Διαβρωτικό (C) Εύφλεκτο (F)
Φράσεις κινδύνου R10, R35
Φράσεις ασφαλείας (S1/2) S23 S26 S45
MSDS Εξωτ. Σύνδεσμος MSDS
Κίνδυνοι κατά
NFPA 704

NFPA 704.svg

2
2
2
Ιδιότητες εκρηκτικού
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες (25°C, 100 kPa).